Uit onrecht kan geen recht voortkomen: wie profiteert van de bezetting?

Nederzettingen zijn illegale Israëlische vestingen op de Westelijke Jordaanoever, in door Israël bezet Palestijns gebied. De nederzettingen zijn illegaal en staan vrede in de weg. Dat vindt niet alleen UCP, dat is bekrachtigd door het internationale recht en dat vinden ook president Obama en de Nederlandse regering. Uit onrecht kan geen recht voortkomen. Het is daarom niet verantwoord te investeren in of zaken te doen met bedrijven die gevestigd zijn in de nederzettingen of er op een anderen manier van profiteren.

 

Minister Timmermans had bij zijn aantreden in het najaar van 2012 aangekondigd te streven naar het etiketteren van producten uit door Israël bezette illegale nederzettingen. Op 4 maart 2013 verscheen op de website Agentschap.nl, een dienst van het ministerie van Economische zaken, een Advies inzake herkomstetikettering voor producten uit door Israël bezette gebieden. Na publiciteit daarover in de Israëlische pers van 7 maart 2013 beloofde de regering bij monde van premier Rutte, op 8 maart 2013, een regeling te zullen doorvoeren. De tekst van het Advies was toen al verwijderd van de website. In mei 2013 verzocht de Amerikaanse regering de leden van de EU geen verdere plannen voor etikettering te treffen, teneinde de onderhandelingen die de VS initieerden in gevaar te brengen. In het voorjaar van 2015 heeft minister Koenders met ministers van vijftien andere EU-lidstaten, aan de EU laten weten een etiketteringsregeling voor producten uit illegale Israëlische nederzettingen te wensen. De onderhandelingen zijn immers mislukt in het voorjaar van 2014.

 

De EU heeft 12 november 2015 een interpretatieve verklaring gepubliceerd voor het correct etiketteren van producten uit de Israëlische nederzettingen. De verklaring is een Engelstalige fact sheet verder uitgelegd. Daarin wordt benadrukt dat de maatregel een uitwerking van bestaande reeds genomen beslissingen is. Punt 10 van de interpretatieve verklaring geeft aan dat het etiket de volgende tekst zou kunnen bevatten, "Product van de Golan Hoogte (Israëlische nederzetting)" en "product van de Westelijke Jordaanoever (Israëlische nederzetting)". Lidstaten zijn gehouden deze bepaling na te leven en te controleren. De Nederlandse regering wijst het bedrijfsleven er op dat de maatregel op een correcte wijze moet worden uitgevoerd. "Het handhavingsbeleid van de Nederlandse Voedsel en Warenautoriteit (NVWA) van correcte uitvoering van wetgeving met betrekking tot herkomstaanduiding op producten blijft ongewijzigd van toepassing", aldus de regering.

 

Minister Timmermans heeft eind 2013 een ontmoedigingsbeleid bepaald dat als volgt is geformuleerd: "Het gaat om activiteiten die bijdragen aan de aanleg en instandhouding van nederzettingen of die de aanleg of instandhouding ervan faciliteren." Het beleid houdt in dat de Nederlandse staat bedrijven wijst op het internationaal recht en geen diplomatieke service verleent als bedrijven toch zaken doen met illegale nederzettingen. Het ministerie wijst er op dat rechtszaken aangespannen voor Palestijnse belanghebbenden door hen gewonnen zullen worden. Dat kan leiden tot veroordelingen en schadeclaims. Het gevolg van het ontmoedigingsbeleid is dat directies van tal van bedrijven nu moeten beslissen of zij wensen te importeren uit, exporteren naar en investeren in de illegale Israëlische nederzettingen op de bezette Westelijke Jordaanoever. Over de grenzen van dat beleid gaat sindsdien de discussie in de Kamer. VNO-voorzitter Wientjes stelde op 7 december 2013 het ontmoedigingsbeleid te zullen volgen. Onduidelijk is of het VNO eigen instructies uitvaardigt en welke dat zijn.

 

In antwoord op het rapport Dutch Institutional Investors and Investments related to the Occupation of the Palestinian Territories van VBDO en ICCO, Cordaid en PAX, zie verder, meldt minister Ploumen van Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking het volgende: "Het kabinet onderschrijft deze visie en ondersteunt de oproep van de VBDO aan institutionele beleggers (pensioenfondsen, banken en verzekeraars) om werk te maken van due dilligence bij het samenstellen van hun beleggingsportefeuille. Dit geldt naar de mening van het kabinet wereldwijd." Zie brief van 14 maart 2014 hier.

 

In de zomer van 2014 heeft een groot aantal EU-lidstaten een ontmoedigingsbeleid aangaande investeringen aangenomen dat vergelijkbaar is met dat van Nederland.  

 

Tijdens een debat op 9 juni 2016 probeerde SP-woordvoerder Van Bommel door middel van een motie de regering te dwingen in om in gesprek te gaan met Nederlandse investeerders met beleggingen in Israëlische banken om opheldering te vragen over investeringen die bij kunnen dragen aan de verdere uitbreiding van nederzettingen. De motie werd afgewezen. Behalve indiener SP stemden de Partij voor de Dieren, de PvdA, GroenLinks, D66, 50PLUS en de Groep Kuzu/Öztürk voor.

Eind januari 2017 heeft een groep Deense onderzoeksjournalisten opnieuw onderzoek gedaan naar investeringen via Israëlische banken in de woningbouw in de nederzettingen.
Hanan Chemlali, Kristoffer Marslev, Mikkel Bahl en Peter Larsen onderzochten recente ontwikkelingen. In het rapport Business on occupied territory stellen ze vast dat de vijf grootste Europese investeerders, twee Nederlandse, een Zweedse, een Noorse en een Deense firma investeringen in de nederzettingen doen. Daarbij noemen zij ook de Nederlandse pensioenfondsen PGGM en ABP. 


Amsterdam neemt afstand van nederzettingeneconomie

De gemeenteraad van Amsterdam heeft 5 november 2015 besloten een aantal samenwerkingsprojecten met zowel Tel Aviv als met Ramallah te beginnen. Naast de beslissing om deze samenwerking met Tel Aviv goed te keuren, besloot de meerderheid van de gemeenteraad “dat Amsterdam geen uitvoer naar, invoer uit, of directe noch indirecte financiële betrekking met illegale nederzettingen op bezet Palestijns gebied zal onderhouden.” Een tweede aangenomen motie ging over de nog vorm te geven samenwerking met zogeheten ‘start-ups’, veelbelovende beginnende bedrijven op hoog-technologisch gebied. In het oorspronkelijke plan voor de stedenband zou samenwerking van deze bedrijven centraal staan. De raad bedong er voor te zorgen dat in de projecten niet wordt samengewerkt met partijen die een band met het Israëlische leger of het ministerie van Defensie hebben.


Maatschappelijk verantwoord ondernemen

In Nederland en bij de Verenigde Naties zijn afspraken gemaakt over maatschappelijk en verantwoord ondernemen. In opdracht van UCP of de deelnemers aan UCP heeft Profundo onderzoek gedaan naar relaties tussen de Nederlandse economie en de Israëlische bezetting van Palestijnse en Syrische gebieden. Dit onderzoek maar ook dit hierhierhier en hier wijst uit dat er economische relaties met Nederland bestaan die de bezetting direct of indirect ondersteunen. Dat is niet maatschappelijk verantwoord. Zie voor lijst rapporten, hieronder.

 

Ook in de UK heeft Pro Fundo eenzelfde onderzoek gedaan. Waar dergelijke relaties bestaan, kan het gebeuren dat buitenlandse bedrijven direct of indirect bijdragen aan mensenrechtenschendingen die voortkomen uit de aanwezigheid van de nederzettingen of doordat het bedrijf zelf in een nederzetting gevestigd is.


Het onderhouden van dergelijke relaties staat op gespannen voet met fundamentele uitgangspunten van maatschappelijk verantwoord ondernemen en normen die de VN hebben vastgelegd, waaronder: 'Bedrijven dienen de bescherming van internationaal geproclameerde mensenrechten binnen hun invloedssfeer te ondersteunen en te respecteren; zij dienen te voorkomen dat zij medeplichtig zijn aan mensenrechtenschendingen'.


Uit het onderzoek blijkt dat ook Nederlandse bedrijven hebben geprofiteerd van de bezetting door bijvoorbeeld mee te bouwen aan de Muur, of via een dochteronderneming die in een nederzetting gevestigd was.


Goed nieuws

UCP was verheugd door het bericht in de Israëlische krant Maariv van 12 oktober 2010, dat Unilever besloten heeft haar Beigel and Beigel fabriek vanuit de nederzetting Barkan te verplaatsen naar een locatie binnen Israël. Lees hier het rapport dat UCP in 2008 maakte.


 

Beter nieuws

Het Brits-Nederlandse bedrijf Unilever heeft UCP gemeld dat met ingang van 1 januari 2013 de twee productielijnen van dochterbedrijf Beigel en Beigel niet langer operationeel zijn in de bezette Westelijke Jordaanoever. Beigel en Beigel is een snack- en zoutjesfabriek die was gevestigd in Barkan, een bedrijventerrein in de Israëlische nederzetting Ariël op de Westelijke Jordaanoever.  De productielijnen zijn overgebracht naar de vestiging in Safed in Israël. Lees hier het persbericht.

In 2013 heeft Royal Haskoning besloten omwille van internationaal rechtelijke regels besloten deelname aan een project in de Kidronvallei op te zeggen.

Waterbedrijf Vitens verbrak de contacten met het Israëlische waterbedrijf Mekorot.

Pensioenbeheerder PGGM besloot in 2014 om investeringen in een aantal Israëlische banken te beëindigen vanwege de onverbreekbare banden van de Israëlische banken met illegale nederzettingen. 


UCP en haar partners

UCP is van mening dat niemand zou moeten profiteren van de bezetting. Daartoe vragen UCP en partners om helderheid met betrekking tot investeringen in nederzettingen. Business and Human Rights Resource Center monitort zakenrelaties en analyseren welke bedrijven van de bezetting profiteren. Who Profits (www.whoprofits.org) laat bijvoorbeeld zien hoe de economie verweven is met de nederzettingen.

 

De Vereniging van Beleggers voor Duurzame Ontwikkeling, VBDO, publiceerde in februari 2014 een onderzoek onder investeringsmaatschappijen en pensioenfondsen naar de toepassing van internationaal recht op investeringen in illegale nederzettingen. Daarin een overzicht van de wil tot toepassing van de regels van maatschappelijk verantwoord ondernemen. Zie hier het rapport dat opgesteld is in samenwerking met de UCP-partners Cordaid, ICCO en PAX.

 

De Stichting Onderzoek Multinationale Onderneming, SOMO, heeft in mei 2015 een actualisering van het onderzoek gedaan naar de economische banden tussen Nederlandse bedrijven en de illegale nederzettingen op de Westelijke Jordaanoever. Het rapport Nederzettingenhandel en de rol van Nederlandse supermarkten bij mensenrechtenschendingen is te vinden via www.SOMO.nl en hier.

 


Kom in actie

Maak jij je ook zorgen over het uitblijven van vrede tussen Israël en de Palestijnen?

 

Schrijf een brief aan je pensioenfonds, aan je supermarkt of aan je bank, waarin je je zorg uit over het uitblijven van vrede, en vraagt of zij je kunnen garanderen dat hun producten, of de fondsen waarin belegd wordt, niet van de bezetting profiteren.

 

Breaking the Silence (www.breakingthesilence.org) is een Israëlische organisatie die getuigenissen van Israëlische soldaten optekent. Op haar website staat deze getuigenis van een Israëlische soldaat die de wacht hield op een controlepost naar de Jordaanvallei.


De Israëlische vrouwenbeweging the Coalition of Women for Peace uit Tel Aviv beschrijft hoe economische uitbuiting plaatsvindt in de nederzettingen. 

 

in bad in gaza nw

 

In bad in Gaza. C Eman Mohammed

 


Lees meer over eerlijke handel in Israël en de bezette Palestijnse gebieden

 

Rapporten

"Dutch Institutional Investors and Investments related to the Occupation of the Palestinian Territories

"Dutch economic links with the occupation A research paper prepared for Cordaid, ICCO and IKV Pax Christi"

"Trading Away Peace: How Europe helps sustain illegal Israeli settlements" 

"Vrede Verhandelen, Hoe Europa bijdraagt tot het ondersteunen van illegale Israëlische nederzettingen"

Profundo Rapport naar economische relaties tussen Nederland en de Israëlische bezetting

Profundo rapport in het Engels

Update van Profundo rapport 2010

Dossier Unilever

Dossier Riwal

Profiting from the Occupation van War on Want over 'corporate complicity in Israels' crimes against the Palestinian people'.

Nederzettingenhandel en de rol van Nederlandse supermarkten bij mensenrechtenschendingen, een rapport van SOMO, mei 2015, over de actuele situatie.

 

Gerelateerd

19.03.2014 - Ploumen en Timmermans steunen aanbevelingen maatschappelijk verantwoord investeren 
12.02.2014 - Mensenrechten in bezette gebieden hoofdpijndossier voor beleggers 

08.01.2014 - Pensioenuitvoerder PGGM beëindigt investeringen Israël

10.12.2013 - Waterbedrijf Vitens verbreekt banden met Mekorot 

03.12.2014 - Minister Timmermans, geen Nederlandse winst uit bezetting 
25.10.2013 - VN-rapporteur: neem maatregelen tegen Dexia Bank 
09.09.2013 - Royal HaskoningDHV stopt werk in bezet gebied 
19.07.2013 - Richtlijn Europese commissie keerpunt in betrekkingen met Israë
29.05.2013 - Minister Timmermans antwoordt op rapport Dutch economic links with the occupation
15.05.2013 - Nederlandse bedrijven mogen niet aan Muur bouwen
24.04.2013 - Oproep aan Nederlandse bedrijven: beëindig banden met Israëlische bezetting
20.03.2013 - Vrede Verhandelen: een baanbrekend rapport in het Nederlands
04.02.2013 - Unilever trekt fabriek helemaal terug uit Westelijke Jordaanoever
21.12.2012 - Klare wijn bij de HEMA
30.10.2011 - Europese NGO's: "EU ondermijnt vredesproces door handel met Israëlische nederzettingen" 
01.03.2010 - Nederlandse bedrijven nog steeds betrokken bij bezetting

19.02.2010 - Scandinavian financial institutions drop Elbit due to BDS pressure

23.10.2008 - Zweedse sleutelfabrikant trekt fabriek terug uit nederzetting

07.10.2008 - Open brief van Al-Haq aan Nederlandse ambassade en Heineken

27.11.2006 - ASN Bank verbreekt band met bedrijf dat investeert in Israëlische bezettingspolitiek